स्तोत्र

श्री वासुदेव स्तोत्रम् (महाभारते)

परिचय

श्री वासुदेव स्तोत्रम् (महाभारते) को स्तोत्र के रूप में प्रस्तुत किया गया है, जो स्तुति का एक भक्ति-पाठ है। यह मौलिक मार्गदर्शिका इसके विषय को समझने और परंपरा का सम्मान करते हुए आगे बढ़ने का स्थान देती है।

पाठ

भीष्म उवाच ।

विश्वावसुर्विश्वमूर्तिर्विश्वेशो

विष्वक्सेनो विश्वकर्मा वशी च ।

विश्वेश्वरो वासुदेवोऽसि तस्मा-

-द्योगात्मानं दैवतं त्वामुपैमि ॥ १ ॥

जय विश्व महादेव जय लोकहितेरत ।

जय योगीश्वर विभो जय योगपरावर ॥ २ ॥

पद्मगर्भ विशालाक्ष जय लोकेश्वरेश्वर ।

भूतभव्यभवन्नाथ जय सौम्यात्मजात्मज ॥ ३ ॥

असङ्ख्येयगुणाधार जय सर्वपरायण ।

नारायण सुदुष्पार जय शार्ङ्गधनुर्धर ॥ ४ ॥

जय सर्वगुणोपेत विश्वमूर्ते निरामय ।

विश्वेश्वर महाबाहो जय लोकार्थतत्पर ॥ ५ ॥

महोरगवराहाद्य हरिकेश विभो जय ।

हरिवास दिशामीश विश्वावासामिताव्यय ॥ ६ ॥

व्यक्ताव्यक्तामितस्थान नियतेन्द्रिय सत्क्रिय ।

असङ्ख्येयात्मभावज्ञ जय गम्भीरकामद ॥ ७ ॥

अनन्तविदित ब्रह्मन् नित्यभूतविभावन ।

कृतकार्य कृतप्रज्ञ धर्मज्ञ विजयावह ॥ ८ ॥

गुह्यात्मन् सर्वयोगात्मन् स्फुट सम्भूत सम्भव ।

भूताद्य लोकतत्त्वेश जय भूतविभावन ॥ ९ ॥

आत्मयोने महाभाग कल्पसङ्क्षेपतत्पर ।

उद्भावनमनोभाव जय ब्रह्मजनप्रिय ॥ १० ॥

निसर्गसर्गनिरत कामेश परमेश्वर ।

अमृतोद्भव सद्भाव मुक्तात्मन् विजयप्रद ॥ ११ ॥

प्रजापतिपते देव पद्मनाभ महाबल ।

आत्मभूत महाभूत सत्वात्मन् जय सर्वदा ॥ १२ ॥

पादौ तव धरा देवी दिशो बाहु दिवं शिरः ।

मूर्तिस्तेऽहं सुराः कायश्चन्द्रादित्यौ च चक्षुषी ॥ १३ ॥

बलं तपश्च सत्यं च कर्म धर्मात्मजं तव ।

तेजोऽग्निः पवनः श्वास आपस्ते स्वेदसम्भवाः ॥ १४ ॥

अश्विनौ श्रवणौ नित्यं देवी जिह्वा सरस्वती ।

वेदाः संस्कारनिष्ठा हि त्वयीदं जगदाश्रितम् ॥ १५ ॥

न सङ्ख्या न परीमाणं न तेजो न पराक्रमम् ।

न बलं योगयोगीश जानीमस्ते न सम्भवम् ॥ १६ ॥

त्वद्भक्तिनिरता देव नियमैस्त्वां समाश्रिताः ।

अर्चयामः सदा विष्णो परमेशं महेश्वरम् ॥ १७ ॥

ऋषयो देवगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ।

पिशाचा मानुषाश्चैव मृगपक्षिसरीसृपाः ॥ १८ ॥

एवमादि मया सृष्टं पृथिव्यां त्वत्प्रसादजम् ।

पद्मनाभ विशालाक्ष कृष्ण दुःखप्रणाशन ॥ १९ ॥

त्वं गतिः सर्वभूतानां त्वं नेता त्वं जगद्गुरुः ।

त्वत्प्रसादेन देवेश सुखिनो विबुधाः सदा ॥ २० ॥

पृथिवी निर्भया देव त्वत्प्रसादात्सदाऽभवत् ।

तस्माद्भव विशालाक्ष यदुवंशविवर्धनः ॥ २१ ॥

धर्मसंस्थापनार्थाय दैत्यानां च वधाय च ।

जगतो धारणार्थाय विज्ञाप्यं कुरु मे प्रभो ॥ २२ ॥

यत्तत्परमकं गुह्यं त्वत्प्रसादादिदं विभो ।

वासुदेव तदेतत्ते मयोद्गीतं यथातथम् ॥ २३ ॥

सृष्ट्वा सङ्कर्षणं देवं स्वयमात्मानमात्मना ।

कृष्ण त्वमात्मनो साक्षी प्रद्युम्नं चात्मसम्भवम् ॥ २४ ॥

प्रद्युम्नादनिरुद्धं त्वं यं विदुर्विष्णुमव्ययम् ।

अनिरुद्धोऽसृजन्मां वै ब्रह्माणं लोकधारिणम् ॥ २५ ॥

वासुदेवमयः सोऽहं त्वयैवास्मि विनिर्मितः ।

[*तस्माद्याचामि लोकेश चतुरात्मानमात्मना।*]

विभज्य भागशोऽऽत्मानं व्रज मानुषतां विभो ॥ २६ ॥

तत्रासुरवधं कृत्वा सर्वलोकसुखाय वै ।

धर्मं प्राप्य यशः प्राप्य योगं प्राप्स्यसि तत्त्वतः ॥ २७ ॥

त्वां हि ब्रह्मर्षयो लोके देवाश्चामितविक्रम ।

तैस्तैर्हि नामभिर्युक्ता गायन्ति परमात्मकम् ॥ २८ ॥

स्थिताश्च सर्वे त्वयि भूतसङ्घाः

कृत्वाश्रयं त्वां वरदं सुबाहो ।

लोकस्य सेतुं प्रवदन्ति विप्राः ॥ २९ ॥

इति श्रीमहाभारते भीष्मपर्वणि पञ्चषष्टितमोऽध्याये वासुदेव स्तोत्रम् ।