स्तोत्र

अमृतसञ्जीवन धन्वन्तरि स्तोत्रम्

परिचय

अमृतसञ्जीवन धन्वन्तरि स्तोत्रम् को स्तोत्र के रूप में प्रस्तुत किया गया है, जो स्तुति का एक भक्ति-पाठ है। यह मौलिक मार्गदर्शिका इसके विषय को समझने और परंपरा का सम्मान करते हुए आगे बढ़ने का स्थान देती है।

पाठ

अथापरमहं वक्ष्येऽमृतसञ्जीवनं स्तवम् ।

यस्यानुष्ठानमात्रेण मृत्युर्दूरात्पलायते ॥ १ ॥

असाध्याः कष्टसाध्याश्च महारोगा भयङ्कराः ।

शीघ्रं नश्यन्ति पठनादस्यायुश्च प्रवर्धते ॥ २ ॥

शाकिनीडाकिनीदोषाः कुदृष्टिग्रहशत्रुजाः ।

प्रेतवेतालयक्षोत्था बाधा नश्यन्ति चाखिलाः ॥ ३ ॥

दुरितानि समस्तानि नानाजन्मोद्भवानि च ।

संसर्गजविकाराणि विलीयन्तेऽस्य पाठतः ॥ ४ ॥

सर्वोपद्रवनाशाय सर्वबाधाप्रशान्तये ।

आयुः प्रवृद्धये चैतत् स्तोत्रं परममद्भुतम् ॥ ५ ॥

बालग्रहाभिभूतानां बालानां सुखदायकम् ।

सर्वारिष्टहरं चैतद्बलपुष्टिकरं परम् ॥ ६ ॥

बालानां जीवनायैतत् स्तोत्रं दिव्यं सुधोपमम् ।

मृतवत्सत्वहरणं चिरञ्जीवित्वकारकम् ॥ ७ ॥

महारोगाभिभूतानां भयव्याकुलितात्मनाम् ।

सर्वाधिव्याधिहरणं भयघ्नममृतोपमम् ॥ ८ ॥

अल्पमृत्युश्चापमृत्युः पाठादस्यः प्रणश्यति ।

जलाऽग्निविषशस्त्रारि न हि शृङ्गि भयं तथा ॥ ९ ॥

गर्भरक्षाकरं स्त्रीणां बालानां जीवनप्रदम् ।

महारोगहरं नॄणामल्पमृत्युहरं परम् ॥ १० ॥

बाला वृद्धाश्च तरुणा नरा नार्यश्च दुःखिताः ।

भवन्ति सुखिनः पाठादस्य लोके चिरायुषः ॥ ११ ॥

अस्मात्परतरं नास्ति जीवनोपाय ऐहिकः ।

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन पाठमस्य समाचरेत् ॥ १२ ॥

अयुतावृत्तिकं वाथ सहस्रावृत्तिकं तथा ।

तदर्धं वा तदर्धं वा पठेदेतच्च भक्तितः ॥ १३ ॥

कलशे विष्णुमाराध्य दीपं प्रज्वाल्य यत्नतः ।

सायं प्रातश्च विधिवत् स्तोत्रमेतत् पठेत् सुधीः ॥ १४ ॥

सर्पिषा हविषा वाऽपि सम्यावेनाथ भक्तितः ।

दशांशमानतो होमं कुर्यात् सर्वार्थसिद्धये ॥ १५ ॥

अथ स्तोत्रम् ।

नमो नमो विश्वविभावनाय

नमो नमो लोकसुखप्रदाय ।

नमो नमो विश्वसृजेश्वराय

नमो नमो मुक्तिवरप्रदाय ॥ १ ॥

नमो नमस्तेऽखिललोकपाय

नमो नमस्तेऽखिलकामदाय ।

नमो नमस्तेऽखिलकारणाय

नमो नमस्तेऽखिलरक्षकाय ॥ २ ॥

नमो नमस्ते सकलार्तिहर्त्रे

नमो नमस्ते विरुजः प्रकर्त्रे ।

नमो नमस्तेऽखिलविश्वधर्त्रे

नमो नमस्तेऽखिललोकभर्त्रे ॥ ३ ॥

सृष्टं देव चराचरं जगदिदं ब्रह्मस्वरूपेण ते

सर्वं तत्परिपाल्यते जगदिदं विष्णुस्वरूपेण ते ।

विश्वं संह्रितये तदेव निखिलं रुद्रस्वरूपेण ते

संसिच्यामृतशीकरैर्हर महारिष्टं चिरं जीवय ॥ ४ ॥

यो धन्वन्तरिसञ्ज्ञया निगदितः क्षीराब्धितो निःसृतो

हस्ताभ्यां जनजीवनाय कलशं पीयूषपूर्णं दधत् ।

आयुर्वेदमरीरचज्जनरुजां नाशाय स त्वं मुदा

संसिच्यामृतशीकरैर्हर महारिष्टं चिरं जीवय ॥ ५ ॥

स्त्रीरूपं वरभूषणाम्बरधरं त्रैलोक्यसम्मोहनं

कृत्वा पाययति स्म यः सुरगणान् पीयूषमत्युत्तमम् ।

चक्रे दैत्यगणान् सुधाविरहितान् संमोह्य स त्वं मुदा

संसिच्यामृतशीकरैर्हर महारिष्टं चिरं जीवय ॥ ६ ॥

चाक्षुषोदधिसम्प्लाव भूवेदप झषाकृते ।

सिञ्च सिञ्चामृतकणैश्चिरं जीवय जीवय ॥ ७ ॥

पृष्ठमन्दरनिर्घूर्णनिद्राक्ष कमठाकृते ।

सिञ्च सिञ्चामृतकणैश्चिरं जीवय जीवय ॥ ८ ॥

याञ्चाच्छलबलित्रासमुक्तनिर्जर वामन ।

सिञ्च सिञ्चामृतकणैश्चिरं जीवय जीवय ॥ ९ ॥

धरोद्धार हिरण्याक्षघात क्रोडाकृते प्रभो ।

सिञ्च सिञ्चामृतकणैश्चिरं जीवय जीवय ॥ १० ॥

भक्तत्रासविनाशात्तचण्डत्व नृहरे विभो ।

सिञ्च सिञ्चामृतकणैश्चिरं जीवय जीवय ॥ ११ ॥

क्षत्रियारण्यसञ्छेदकुठारकररैणुक ।

सिञ्च सिञ्चामृतकणैश्चिरं जीवय जीवय ॥ १२ ॥

रक्षोराजप्रतापाब्धिशोषणाशुग राघव ।

सिञ्च सिञ्चामृतकणैश्चिरं जीवय जीवय ॥ १३ ॥

भूभारासुरसन्दोहकालाग्ने रुक्मिणीपते ।

सिञ्च सिञ्चामृतकणैश्चिरं जीवय जीवय ॥ १४ ॥

वेदमार्गरतानर्हविभ्रान्त्यै बुद्धरूपधृक् ।

सिञ्च सिञ्चामृतकणैश्चिरं जीवय जीवय ॥ १५ ॥

कलिवर्णाश्रमास्पष्टधर्मर्ध्यै कल्किरूपभाक् ।

सिञ्च सिञ्चामृतकणैश्चिरं जीवय जीवय ॥ १६ ॥

असाध्याः कष्टसाध्या ये महारोगा भयङ्कराः ।

छिन्धि तानाशु चक्रेण चिरं जीवय जीवय ॥ १७ ॥

अल्पमृत्युं चापमृत्युं महोत्पातानुपद्रवान् ।

भिन्धि भिन्धि गदाघातैश्चिरं जीवय जीवय ॥ १८ ॥

अहं न जाने किमपि त्वदन्यत्

समाश्रये नाथ पदाम्बुजं ते ।

कुरुष्व तद्यन्मनसीप्सितं ते

सुकर्मणा केन समक्षमीयाम् ॥ १९ ॥

त्वमेव तातो जननी त्वमेव

त्वमेव नाथश्च त्वमेव बन्धुः ।

विद्याधनागारकुलं त्वमेव

त्वमेव सर्वं मम देवदेव ॥ २० ॥

न मेऽपराधं प्रविलोकय प्रभो-

-ऽपराधसिन्धोश्च दयानिधिस्त्वम् ।

तातेन दुष्टोऽपि सुतः सुरक्षते

दयालुता तेऽवतु सर्वदाऽस्मान् ॥ २१ ॥

अहह विस्मर नाथ न मां सदा

करुणया निजया परिपूरितः ।

भुवि भवान् यदि मे न हि रक्षकः

कथमहो मम जीवनमत्र वै ॥ २२ ॥

दह दह कृपया त्वं व्याधिजालं विशालं

हर हर करवालं चाल्पमृत्योः करालम् ।

निजजनपरिपालं त्वां भजे भावयालं

कुरु कुरु बहुकालं जीवितं मे सदाऽलम् ॥ २३ ॥

न यत्र धर्माचरणं न जानं

व्रतं न योगो न च विष्णुचर्चा ।

न पितृगोविप्रवरामरार्चा

स्वल्पायुषस्तत्र जना भवन्ति ॥ २४ ॥

अथ मन्त्रम् ।

क्लीं श्रीं क्लीं श्रीं नमो भगवते जनार्दनाय सकल दुरितानि नाशय नाशय ।

क्ष्रौं आरोग्यं कुरु कुरु । ह्रीं दीर्घमायुर्देहि देहि स्वाहा ॥

फलश्रुतिः ।

अस्य धारणतो जापादल्पमृत्युः प्रशाम्यति ।

गर्भरक्षाकरं स्त्रीणां बालानां जीवनं परम् ॥ १ ॥

शतं पञ्चाशतं शक्त्याऽथवा पञ्चाधिविंशतिम् ।

पुस्तकानां द्विजेभ्यस्तु दद्याद्दीर्घायुषाप्तये ॥ २ ॥

भूर्जपत्रे विलिख्येदं कण्ठे वा बाहुमूलके ।

सन्धारयेद्गर्भरक्षा बालरक्षा च जायते ॥ ३ ॥

सर्वे रोगा विनश्यन्ति सर्वा बाधाः प्रशाम्यति ।

कुदृष्टिजं भयं नश्येत् तथा प्रेतादिजं भयम् ॥ ४ ॥

मया कथितमेतत्तेऽमृतसञ्जीवनं परम् ।

अल्पमृत्युहरं स्तोत्रं मृतवत्सत्वनाशनम् ॥ ५ ॥

इति सुदर्शनसंहितोक्तं अमृतसञ्जीवन धन्वन्तरि स्तोत्रम् ॥