अष्टकम्

स्वरूपानुसन्धानाष्टकम् (विज्ञाननौकाष्टकम्)

परिचय

स्वरूपानुसन्धानाष्टकम् (विज्ञाननौकाष्टकम्) को अष्टकम् के रूप में प्रस्तुत किया गया है, जो श्लोकों की एक केंद्रित श्रृंखला से जुड़ी एक भक्ति-स्तुति है। यह मार्गदर्शिका संदर्भ देती है और पाठ या व्याख्या का कोई एक निश्चित ढंग नहीं बताती।

पाठ

तपोयज्ञदानादिभिः शुद्धबुद्धि-

-र्विरक्तो नृपादेः पदे तुच्छबुद्ध्या ।

परित्यज्य सर्वं यदाप्नोति तत्त्वं

परं ब्रह्म नित्यं तदेवाहमस्मि ॥ १ ॥

दयालुं गुरुं ब्रह्मनिष्ठं प्रशान्तं

समाराध्य मत्या विचार्य स्वरूपम् ।

यदाप्नोति तत्त्वं निदिध्यास्य विद्वान्

परं ब्रह्म नित्यं तदेवाहमस्मि ॥ २ ॥

यदानन्दरूपं प्रकाशस्वरूपं

निरस्तप्रपञ्चं परिच्छेदहीनम् ।

अहं ब्रह्मवृत्त्यैकगम्यं तुरीयं

परं ब्रह्म नित्यं तदेवाहमस्मि ॥ ३ ॥

यदज्ञानतो भाति विश्वं समस्तं

विनष्टं च सद्यो यदात्मप्रबोधे ।

मनोवागतीतं विशुद्धं विमुक्तं

परं ब्रह्म नित्यं तदेवाहमस्मि ॥ ४ ॥

निषेधे कृते नेति नेतीति वाक्यैः

समाधिस्थितानां यदाभाति पूर्णम् ।

परं ब्रह्म नित्यं तदेवाहमस्मि ॥ ५ ॥

यदानन्दलेशैः समानन्दि विश्वं

यदाभाति सत्त्वे तदाभाति सर्वम् ।

यदालोकने रूपमन्यत्समस्तं

परं ब्रह्म नित्यं तदेवाहमस्मि ॥ ६ ॥

अनन्तं विभुं निर्विकल्पं निरीहं

शिवं सङ्गहीनं यदोङ्कारगम्यम् ।

निराकारमत्युज्ज्वलं मृत्युहीनं

परं ब्रह्म नित्यं तदेवाहमस्मि ॥ ७ ॥

यदानन्दसिन्धौ निमग्नः पुमान् स्या-

-दविद्याविलासः समस्तप्रपञ्चः ।

तदा नः स्फुरत्यद्भुतं यन्निमित्तं

परं ब्रह्म नित्यं तदेवाहमस्मि ॥ ८ ॥

स्वरूपानुसन्धानरूपां स्तुतिं यः

पठेदादराद्भक्तिभावो मनुष्यः ।

शृणोतीह वा नित्यमुद्युक्त चित्तो

भवेद्विष्णुरत्रैव वेदप्रमाणात् ॥ ९ ॥

इति श्रीमच्छङ्करभगवतः कृतौ स्वरूपानुसन्धानाष्टकम् ॥

"देवनागरि" ,